アティシャ

ACIP-TD3823: ff.315aff.

དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ལན་བཅུ་ཡང་འཕགས་པ་དགོངས་པ་ངེས་པར་འགྲེལ་པ་ལས་དམིགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་བཤད་པ་དེས་དོན་གྱི་ཁོག་དབུབ་པར་བྱ་སྟེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པར་མི་རྟོགས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཞི་གནས་ཀྱི་དམིགས་པ་དང་། དངོས་པོ་མཐའི་དམིགས་པ་དང་། དགོས་པ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་དམིགས་པའོ། །འདི་བཞིས་ཚོགས་ལམ་དང་། སྦྱོར་ལམ་དང་། མཐོང་ལམ་དང་། མི་སློབ་པའི་ལམ་བཞི་རིམ་བཞིན་བསྟན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །

鈍根のための十度も『解深密経』に四所縁が説かれている。それで意味　つまり、分別のある映像・観の所縁と、無分別の映像・止の所縁と、物事本質の所縁と、目的を完了した所縁である。この四つは、資糧道、加行道、見道、無学道の四道を段階的に示していると認識すべきである。

འདིར་བསྒོམ་ལམ་ནི་དམིགས་པ་སྔ་མ་གསུམ་ཉིད་ལ་དམིགས་པ་མ་གཏོགས་པ་དམིགས་པ་ལྷག་མ་གཞན་མེད་པས་ལོགས་སུ་མ་བསྟན་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་ཡང་མགོན་པོ་བྱམས་པས། ངེས་འབྱེད་ཡན་ལག་དང་མཐོང་བའི། ལམ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཉིད་ལ། ཡང་དང་ཡང་དུ་སེམས་པ་དང་། འཇལ་དང་ངེས་རྟོག་བསྒོམ་པའི་ལམ། །ཞེས་བཤད་དོ། །

このうち修道は、最初の三所縁に含まれない所縁はないので、別に示さない。お言葉にもミロク菩薩（『現観荘厳論』4.53）が「順決択分と見道と修道自体に何度も考え判断し修習するのが修道である」と説明される。

དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ལྷག་མཐོང་ [315b1] གི་དམིགས་པ་ནི་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བས་བསྟན་ཏོ། །འདིས་ནི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་ན་ཡོད་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་བསྟན་ཏོ། །མཐོང་ལམ་དུ་ནི་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པས་དམིགས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་མེད་ལ། འདིར་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་དངོས་པོ་ལ་ཡོད་པར་ཞེན་ཅིང་རྟོག་པར་བྱེད་པས་ནའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་མི་འདྲ་བ་འམ་སྣ་ཚོགས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད་པའོ། །

そのうち分別のある映像・観の所縁とは「このように見るべきである」などで示される。これで資糧道の場合は、存在することそのものを弁別する般若を示すのである。見道では所縁一切が平等であることを理解するので所縁を様々な姿として見ることがなく、ここで空性などは様々な姿として

དེ་ལྟར་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་ཏིང་ངེ་འཛིན་མེད་པས་ན་ལྷག་མཐོང་ཙམ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། མཐོང་ལམ་དུ་སྐྱེ་བའི་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཙམ་ཡིན་པས་ན། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་བརྙན་ལྷག་མཐོང་གི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེས་ན་རྣམ་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ་ཞེས་འབྱུང་བ་ནི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་སོ་སོར་བརྟག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །དྲིས་པའི་སྐབས་ནས་ཀྱང་བཤད་དོ། །

以上のように分別の般若自体は三昧がないので、観だけの性質であり、見道で生じる無分別の映像だけだから、分別のある映像・観の所縁と言われる。それによって「見るべきである」と書かれているのは、様々な姿として弁別すべきであると示すのである。問いでも説明される。

དེ་ལྟར་ཚོགས་ལམ་སྐྱེས་པ་ལ་ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་བར་མ་ཆོད་པར་དྲོད་ལ་སོགས་པ་ངེས་འབྱེད་སྐྱེ་བ་ཡིན་པས་མདོའི་ཚིག་འདིས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཞི་གནས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡང་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ནི་གོང་དུ་བསྟན་པའི་ཐོས་བསམ་གྱི་ཤེས་པ་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་ནས་དམིགས་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་རྟོག་པ་དེ་ལྟར་མི་རྟོག་ཅིང་གཅིག་ཏུ་ནང་ཉིད་དུ་རྟོག་པ་བསྡུས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱང་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའི་ལྷག་མཐོང་མཐོང་ལམ་དུ་སྐྱེ་བ་དེ་ལྟ་བུ་མེད་ཀྱང་ཞི་གནས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་པས། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་གཟུགས་བརྙན་ཞི་གནས་ཀྱི་དམིགས་པ་སྟེ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །

そのように資糧道が生じて、他の認識で中断されずに煖など順決択分が生じるのだから、この経の言葉によって無分別の映像・止の所縁も、これ自体によって説明されるのである。そのうち無分別とは前に示した聞・思の智が内観して様々な所縁を分別するように分別せず全体で内容を理解してまとめる。つまり、それ自体も一切法が平等であると理解する観が見道で生じる、そのようでなくても止の性質があるから、無分別の映像・止の所縁、つまり前と同様である。

དེ་ལྟར་དམིགས་པ་གཉིས་བཤད་ནས། ད་ནི་གསུམ་པ་དངོས་པོའི་མཐའི་དམིགས་པ་སྟོན་ཏེ། །དེ་ལ་དངོས་པོ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའོ། །དེའི་མཐའ་ནི་རང་བཞིན་ནམ་ཆོས་ཉིད་དེ། དེ་ལ་དམིགས་པ་ནི་དངོས་པོའི་མཐའ་ལ་དམིགས་པའོ། །འདི་ནི་མཐོང་ལམ་མོ། །དེ་ལ་ཡང་གསུམ་ཏེ། དམིགས་པ་དང་། དམིགས་པ་དེ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པ་དང་། རྣམ་པ་དེས་རྣམ་པར་བལྟས་པའི་འབྲས་བུའོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ལ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པར་ཡང་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་བལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་ [316a1] བསྟན་པ་ལྟར་དངོས་པོ་དང་། མཐའ་དང་། དེ་ལ་དམིགས་པ་གསུམ་བསྟན་པས་མཐོང་ལམ་གྱི་དམིགས་པ་བསྟན་པའོ། །ཚིག་དོན་ནི་འགྲེལ་པ་ནས་གསལ་ལོ། །

以上、二つの所縁を説明した。今度は、三番目の物事本質の所縁である。そのうち物事とは色などである。その本質とは自性あるいは法性である。それについての知覚が物事本質の所縁である。これは見道である。それにも三つある。つまり、所縁、その所縁に入る姿、その姿によって観察した結果である。「五蘊についても本体が空であると正しく観察する」と先に示したように物事、本質、それについての所縁の三つを示すことによって見道の所縁を示したのである。語義は、[他の]註釈から明らかである。

དམིགས་པ་དེ་ལ་རྣམ་པ་གང་གིས་ཞུགས་ན་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལྟོག་པར་ལྟ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཞེ་ན། གཟུགས་སྟོང་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །འདི་ལ་ཡང་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པ་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་དང་། གྲངས་ངེས་པ་དང་། གོ་རིམས་ངེས་པའོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ནི་གསལ་ལོ། །

གྲངས་ངེས་པ་ནི་འདིར་སྙིང་པོའི་དོན་བཤད་པ་ཡིན་ལ། སྙིང་པོའི་དོན་གྱི་གཙོ་བོ་ཡང་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་ཡིན་ནོ། །
その所縁に何の相によって入ったなら不顛倒の正しい観察となるのかというなら、「色は空である」などと言われる。これにも三つある。相それぞれの特性、決まった数、決まった順序である。そのうち第一は自明である。決まった数とは、この経典では心髄義を説明するので、心髄義の要点は三解脱門である。

རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་ཡང་ཟབ་མོའི་དོན་བརྒྱད་ཀྱིས་བསྡུས་ཏེ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། སྟོང་པ་དང་མཚན་མ་མེད་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་དང་། སྤྱིའི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་གཉིས་བཤད་པས་ལྟ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་གཉིས་སུ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཐམས་ཅད་འདུས་པ་ཡིན་པས་དེ་བཤད་དོ། །

三解脱門も甚深な八義でまとめられる。つまり、諸物事の本体は空であること、解脱の門は空性であり、空と無相の二つによってもそれ自体が空であることと、抽象概念の本体が空であることの二つが説明されるので見解に関して、その二つに空性の意味一切が集約されているから、それを説明するのである。

མཚན་ཉིད་མེད་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་དང་བྲལ་བ་སྟེ། རྒྱུ་ཡང་འབྲས་བུ་ལ་ལྟོས་ནས་རྒྱུར་འཇོག་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་རྒྱུ་འབྲས་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་སུ་འདུས་པ་ཡིན་པས་མ་སྐྱེས་པ་མ་འགགས་པ་དྲི་མ་མེད་པ་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་མེད་པ་སྟེ། རིམ་པ་བཞིན་ནོ། །

無相とは理由がないこと、つまり、因も果に対して因とされることである。それも雑染（煩悩）の因果と清浄な因果の二つに集約されるから、「不生不滅、汚れなく、汚れと離れたものでもない」という順である。

སྨོན་པ་མེད་པ་ནི་འབྲས་བུ་ལ་སྨོན་པའི་ཡུལ་གཉིས་ཏེ། སྐྱོན་དང་བྲལ་བ་དང་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པར་སྨོན་པའོ། །དེ་གཉིས་དང་བྲལ་བ་ནི་སྨོན་པ་མེད་པའོ། །དེས་ན་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་ལ། དགག་བྱ་བརྒྱད་བཀག་པའི་རྣམ་པ་ཡང་བརྒྱད་ཁོ་ནར་ངེས་སོ། །དེ་ནི་གྲངས་ངེས་པའོ། །

無願とは果を願う二つの領域である。つまり、欠点を無くすことと、功徳を備えるように願うことである。その二つが無いことが無願である。それ故、三解脱門の本質について止めるべき八つを止める相も八つに他ならないと決まっている。それが決まった数である。

གོ་རིམས་ངེས་པ་ནི་མདོ་སྡེ་ཐམས་ཅད་དུ་བདེ་བར་གཤེགས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་སྔོན་ལ་བསྟན་ལ། དེ་ནས་མཚན་མ་མེད་པ་ཐ་མར་སྨོན་པ་མེད་པའོ། །འདིར་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་འབྲས་བུ་གསུམ་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་ལ། དེ་གསུམ་ལ་ཞེན་པའི་གཉེན་པོ་གསུམ་རིམ་བཞིན་དུ་བསྟན་ལ་གྲངས་ངེས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གོ་རིམས་ཀྱང་ངེས་སོ། །དེས་ན་མདོ་འདིའི་བཤད་བྱ་གཙོ་བོ་ཡང་ཟབ་པའི་དོན་བརྒྱད་པོ་འདི་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ [316b1] དྲི་མ་མེད་པའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་བཤད་དོ། །

決まった順序とは、一切の経典に如来が空であることの解脱を先に示し、それから無相、最後に無願[と示すの]である。この経典でそれ自体が決まっているのである。ブッダの見解と行と結果の三つは、順番に生じ、その三つについて執着の三つの治療法を順番に示し、決まった数自体によって順序も決まるのである。それ故「この経典が解説すべき要点もこの甚深な八義に他ならない」とヴィマラミトラが解説する。

テキスト

　アティシャ註東北3818

論文