『中論』17-20諸註

akutobhaya: དེ་གནས་སུ་ཟིན་ཀྱང་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་ཏེ། འབྲས་བུ་བསྐྱེད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་སྤྱད་ཟིན་པའི་དཔང་རྒྱ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་འབྲས་བུ་འཕོས་པ་དང་། །ཤི་བར་གྱུར་ན་འགག་པར་འགྱུར། ། 17-19ab ཆུད་མི་ཟ་བ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་འཕོས་པར་གྱུར་པ་དང་། ཤི་བར་གྱུར་ན་འགག་པར་ [66b5] འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་འབྲས་བུ་འཕོས་པར་གྱུར་པ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བ་ཉིད་དང་། འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པས་སྤང་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཤི་བར་གྱུར་པ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ། གཅིག་པུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །
　དེ་ཡི་རྣམ་དབྱེ་ཟག་མེད་དང་། །ཟག་དང་བཅས་པར་ [66b6] ཤོས་པར་བྱ། ། 17-19cd ཆུད་མི་ཟ་བ་དེའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཡོད་ན་སྲོག་ཆགས་ལས་སྣ་ཚོགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་འགྲོ་བ་དང་རིགས་དང་ [66b7] རུས་དང་ཡུལ་དང་དུས་ཐ་དད་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དང་། དུས་དང་དབང་པོ་དང་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་སྟོབས་དང་བློ་དང་མོས་པ་དང་ངང་ཚུལ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པ་དག་མངོན་པར་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །
　それ [消え去らないもの] が存続していても果を生み出すことはできません。なぜなら、結果を出したから。例えば確かに報酬を受け取った借用書のようにです。「それは果に推移するか、死ぬかで消滅する」 [17-19ab] その消え去らないものが果に推移したか、死んだなら消滅します。そのうち果に推移したとは、修習したことで断じられることや、結果を出すことで断じたことです。死んだなら消滅するとは、「それは結合相続する時、他ならぬ一つのもの [同一性を持った個体] として生じる」[17-17] ことに他なりません。
　「その種別は無漏と有漏と示される」 [17-19cd] 消え去らないものの種別は二種と知るべきです。つまり、無漏と有漏の業の特性によってです。それ故そのように消え去らないものが有るから様々な業から五道・種族・姓・場所・時などの異なる身体と、時や器官、色形や力・意識・信仰・性質・財産などの異なる諸生命が現に生成します。
　སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཆད་མིན་དང་། །འཁོར་བ་དང་ [67a1] ནི་རྟག་པ་མིན། །ལས་རྣམས་ཆུད་མི་ཟ་བའི་ཆོས། །སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་བསྟན་པ་ཡིན། ། 17-20 དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་ལས་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་པ་དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་འཐད་པ་ཡིན་ཏེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་མུ་སྟེགས་བྱེད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ [67a2] པའི་བདག་གིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་ཆུད་མི་ཟ་བ་ངེས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཁོར་བ་ཡང་འཐད་དེ་འགྲོ་བ་ཐ་དད་པར་བྱེད་རྣམས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་ལས་རྣམ་པར་འཇིག་པའི་ཕྱིར་ [67a3] རོ། །ལས་རྣམས་ཀྱང་ཆུད་མི་ཟ་སྟེ། ཆུད་མི་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བསྟན་པ་དེ་ཡང་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་བརྟག་པ་དེ་ཉིད་འདིར་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། །
　འདིར་བཤད་པ། བརྟག་པ་དེ་གཉིས་ཡང་རྟག་པ་དང་ཆད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དག་ལས་མི་ [67a4] འགྲོལ་བས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་གལ་ཏེ་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་འཐད་ན་ནི་དེས་ན་ལས་ཡོད་པ་དེའི་རྒྱུན་འབྲེལ་པས་སམ། ཆུད་མི་ཟ་བས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བས་འབྲས་བུ་དང་འབྲེལ་པ་ཡིན་པར་བསམ་པ་ཡང་ [67a5] རིག་པར་འགྱུར་གྲང་ན་གང་གི་ཚེ་ལས་དེ་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པར་མི་འཐད་པ་དེའི་ཚེ། །ཞི་[གཞི་]མེད་པ་ལ་བསམ་པ་དེ་དག་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
　「空であり且つ断じない。輪廻し且つ恒常でない。諸業は消え去らない法とブッダが説かれた」 [17-20] そのように業と果が関わる。それ故、空であることも理に適っています。諸行（潜在的勢力）を外道が妄想した我（アートマン、本質、実体）は空（空っぽな概念）だからです。断じるのでもありません。なぜなら消え去らないことが確かに定まっているからです。輪廻するのも理に適っています。なぜなら、異なる生物を現に生成している特性があるからです。恒常でもありません。なぜなら業は滅び去るからです。諸業も消え去らりません。なぜなら、消え去らない法をブッダが教えられました。それも成立するからです。だからこの考え方はここでは理に適っています。
　これに対してそ [17-18] の [消え去らない法は業の有る時生じ、報いた時にも存続するという] 二つの考え方も恒常と断絶などの穴を免れてないので、それらは不合理です。なぜなら、もし業の本体が少しでも成立するなら理に適います。それで業が有り、その連続関係によってか、消え去らないので認識されるから果と関係していると思うか、どちらにしても理に適います。ですが、その業それ自体の成立が不合理な時、基体がないと思うことは不合理だからです。 [だから17-19までに説かれる実体的不失法を前提とする部派説は不合理で、17-20から説かれる空性による仮設の縁起こそ理に適う]
　གལ་ཏེ་ལས་ཇི་ལྟར་མི་འཐད་ཅེ་ན། བཤད་པ། གང་ཕྱིར་ལས་ནི་སྐྱེ་མེད་པར། ། 17-21a དེའི་ཕྱིར་མི་འཐད་དེ་འདི་ལྟར་མ་སྐྱེས་ན་ཇི་ [67a6] ལྟར་འཐད་པར་འགྱུར། ཅིའི་ཕྱིར་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་ཅེ་ན། བཤད་པ། འདི་ལྟར་དངོས་ཉིད་མེད་དེའི་ཕྱིར། ། 17-21b གང་གི་ཕྱིར་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པས་མི་འཐད་དོ། །
　འདིར་སྨས་པ། ལས་ནི་སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ [67a7] ལས་རྣམས་ཆུད་མི་ཟའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འདིར་བཤད་པ། གང་ཕྱིར་དེ་ནི་མ་སྐྱེས་པ། །དེ་ཕྱིར་ཆུད་ཟར་མི་འགྱུར་རོ། ། 17-21cd བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་གི་ཕྱིར་ལས་མ་སྐྱེས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཆུད་ཟ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་གྲུབ་ [67b1] བོ། །
　もし、業はどのように不合理なのかというなら、説明が「なぜ業は生じないのか」 [17-21a] それ故、不合理。なぜなら、このように生じないならどのように不合理になるのか？　何故、業が生じることが無いのかというなら、説明が「このように実体がないから」 [17-21b] なぜなら業は本体が無い。それゆえ生じることが無いから不合理だ。
　これに反論して、業が生じることが有るに他ならない。なぜなら、世尊が「諸業は消え去らない」と説かれているから、これを説明するのが「それは生じることがない。それ故、消え去らない」 [17-21cd] 世尊が「業は生じることがない。それ故、消え去らない」と説かれているので、それ自体の業は生じることがないと成立する。

buddhapalita: ལས་ [235a4] རྣམ་པར་སྨིན་ཀྱང་བརྒྱ་ལ་ཇི་སྲིད་དུ་འཁྲུགས་པར་མ་གྱུར་པ་དེ་སྲིད་ཀྱི་བར་དུ་གནས་ཏེ། འཁྲུགས་པར་གྱུར་ན་ནི་འགག་གོ་དེ་གནས་སུ་ཟིན་ཀྱང་ཡང་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་ནི་མི་ནུས་ཏེ་ངེས་པར་སྤྱད་བཞིན་པའི་དཔང་རྒྱ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་འབྲས་བུ་འཕོས་པ་དང་། །ཤི་བར་གྱུར་ [235a5] ན་འགག་པར་འགྱུར། །དེ་ཡི་རྣམ་དབྱེ་ཟག་མེད་དང་། །ཟག་དང་བཅས་པར་ཤེས་པར་བྱ། ། 17-19 ལས་དེའི་ཆུད་མི་ཟ་བ་དེའི་འགག་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་འཕོས་པར་གྱུར་པ་དང་། ཤི་བར་གྱུར་པའོ། །དེ་ལ་འབྲས་བུ་འཕོས་པར་གྱུར་པ་ནི་ [235a6] བསྒོམ་པས་སྤང་བ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཤི་བར་གྱུར་པ་ནི་འགག་པ་དག་ན་ཉིད་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་གཅིག་པུ་ཁོ་ན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་དེ་ཡང་རྣམ་པར་དབྱེ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པ་དང་ཟག་པ་དང་བཅས་ [235a7] པའི་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ལས་རྣམས་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ཡིན་ཡང་ཆུད་མི་ཟ་བའི་ཆོས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་འབྲས་བུ་དང་འབྲེལ་པར་འགྱུར་རོ། །འབྲས་བུ་དང་འབྲེལ་བ་དེ་ཡང་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལས་འགྲོ་བ་དང་རིགས་དང་། རུས་དང་ཡུལ་དང་དུས་ [235b1] ཐ་དད་པ་དག་ཏུ་ལུས་དང་དབང་པོ་དང་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་སྟོབས་དང་བློ་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་རྣམས་ཀྱིས་ཡུལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །
　業の報いも百年乱れることなく存続します。乱れたなら消滅します。それが存続していても果を生み出すことができません。なぜなら、結果を出したため、確かに報酬を受け取った借用書のようにです。「それは果に推移するか、死ぬかで消滅する。その種別は無漏と有漏と示される」 [17-19] その業のその消え去らないものの消滅は二つと決まっています。果に推移したか、死んだことです。そのうち果に推移したとは、修習したことで断じられると教えられます。死んだこととは消滅したなら「結合相続する時、他ならぬ一つのものとして生じる」[17-17] と教えられることです。そのそれ（消え去らないこと）も種別は二種と知るべきです。つまり、無漏と有漏の業の特性によってです。それ故そのように諸業（行為）はセツナであっても消え去らない法によって保存されるので果と関わります。果と関わるそれも業の特性から五道・種族・姓・場所・時などの異なる所に身体と時や器官、色形や力・意識などによって様々な対象の楽と苦を経験します。
　དེའི་ཕྱིར། སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཆད་མིན་དང་། །འཁོར་བ་དང་ནི་རྟག་པ་མིན། །ལས་ [235b2] རྣམས་ཆུད་མི་ཟ་བའི་ཆོས། །སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་བསྟན་པ་ཡིན། ། 17-20 དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་ལས་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་པ་དེ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པས་གནས་སྐབས་སྣ་ཚོགས་ཡིན་ལ། གནས་སྐབས་སྣ་ཚོགས་ཡིན་ཡང་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ [235b3] ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་ངེས་པར་མི་གནས་པ་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པས། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་ཡང་ཆད་པའི་སྐྱོན་དུ་ཡང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །འཁོར་བ་ཡང་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། །འཁོར་བ་ཡོད་ཀྱང་རྟག་པའི་སྐྱོན་དུ་ཡང་ཐལ་བར་ [235b4] མི་འགྱུར་རོ། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ལས་རྣམས་ཀྱི་ཆུད་མི་ཟ་བའི་ཆོས་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རྟག་པ་དེ་ཉིད་འདིར་འཐད་ཀྱི། མྱུ་གུའི་རྒྱུ་ [235b5] ལས་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པ་བཞིན་དུ་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པར་རྟོགས་པ་དེ་ནི་མི་འཐད་དོ། །
　བཤད་པ། ཅི་ཁྱོད་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ར་བ་འཆོས་པས་གཡེན་སྤྱོ་འམ། ཁྱོད་ལས་མི་འཐད་བཞིན་དུ་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུའི་ཕྱིར་རྩོད་ཀོ། །འདི་ལྟར་གལ་ཏེ་ཁྱེད་ཀྱིས་ལས་ངོ་བོ་ [235b6] ཉིད་ཀྱིས་ཅུང་ཟད་ཅིག་རབ་ཏུ་བསྒྲུབས་པར་གྱུར་ན་ནི་དེས་ན་ལས་ཡོད་པ་དེ་རྒྱུན་འབྲེལ་པས་སམ་ཆུད་མི་ཟ་བས་འབྲས་བུ་དང་འབྲེལ་པར་བསམ་པ་ཡང་རིགས་པར་འགྱུར་གྲང་ན། གང་གི་ཚེ་ལས་དེ་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མི་འཐད་པ་དེའི་ཚེ་གཞི་མེད་པའི་བསམ་པ་འདིས་ཅི་ཞིག་ [235b7] བྱ།
　それ故「空であり且つ断じない。輪廻し且つ恒常でない。諸業は消え去らない法とブッダが説かれた」 [17-20] そのように業と果と関わること、それが有るなど違いによって様々な状態であり、様々な状態であっても、自や他と言うことができるものではありません。それ故、本体が確定せず、表現できるものではないから、空であることも理に適っています。空であっても断絶の穴に陥りません。輪廻するのも理に適っています。輪廻が有っても恒常の穴に陥りません。仏世尊が「諸有情の現前した業と報いは諸業の消え去らない法」という教え、それも理に適っています。だから恒常それ自体がここでは理に適っています。芽の因から果が成立するように業の果が成立すると理解すること。それは不合理です。
　それに答えて、何かアナタが蜃気楼の城壁を作ったことで混乱するか、アナタは業が不合理なように業の果のために次のように争うのですか？　もしアナタに業の本体が少しでも成立するなら、それで業が有り、その連続関係によってか、消え去らないので果と関係していると思うか、どちらにしても理に適います。ですが、その業それ自体の成立が不合理な時、基体がないと思ってどうしようというのでしょう？

prajnapradipa: དེ་གནས་སུ་ཟིན་ཀྱང་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་ཏེ། འབྲས་བུ་བསྐྱེད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་སྤྱད་ཟིན་པའི་དཔང་རྒྱ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་འབྲས་བུ་འཕོས་པ་དང་། །ཤི་བར་གྱུར་ན་འགག་པར་འགྱུར། །དེ་ [175a1] ཡི་རྣམ་དབྱེ་ཟག་མེད་དང་། །ཟག་དང་བཅས་པར་ཤེས་པར་བྱ། ། 17-19 ལས་དེའི་ཆུད་མི་ཟ་བ་དེའི་འགག་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་འཕོས་པར་གྱུར་པ་དང་། ཤི་བར་གྱུར་པའོ། །དེ་ལ་འབྲས་བུ་འཕོས་པར་གྱུར་པ་ནི་སྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ [175a2] ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཤི་བར་གྱུར་པ་ནི། ཁམས་མཚུངས་ལས་ནི་ཆ་མཚུངས་དང་། །ཆ་མི་མཚུངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །དེ་ནི་ཉིད་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ། །གཅིག་པུ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་དེ་ཡང་རྣམ་པར་དབྱེ་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཟག་ [175a3] པ་མེད་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཡོད་ན། སྲོག་ཆགས་ལས་སྣ་ཚོགས་ལས་སྐྱེས་པ་འགྲོ་བ་དང་། རིགས་དང་། རུས་དང་། ཡུལ་དང་། དུས་ཐ་དད་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དང་། དབང་པོ་དང་། ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་དང་། སྟོབས་དང་། བློ་དང་། མོས་ [175a4] པ་དང་། ངང་ཚུལ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པ་དག་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །
　　それ [消え去らないもの] が存続していても果を生み出すことはできません。なぜなら、結果を出したから。例えば確かに報酬を受け取った借用書のようにです。「それは果に推移するか、死ぬかで消滅する。その種別は無漏と有漏と示される」 [17-19] その業のその消え去らないものの消滅は二つと決まっています。果に推移したか、死んだことです。そのうち果に推移したとは、修習したことで断じられるとも教えられます。死んだこととは消滅したなら「界が同じ同類と非同類一切の業は結合相続する時、他ならぬ一つのものとして生じる」[17-17] と教えられることです。そのそれ（消え去らないこと）も種別は二種と知るべきです。つまり、無漏と有漏の業の特性によってです。それ故そのように消え去らないものが有れば、様々な業から五道・種族・姓・場所・時などの異なる身体と、器官、色形や力・意識・信仰・性質・財産などの異なる諸生命が現に生成します。
　དེའི་ཕྱིར། སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཆད་མིན་དང་། །འཁོར་བ་དང་ནི་རྟག་པ་མིན། །ལས་རྣམས་ཆུད་མི་ཟ་བའི་ཆོས། །སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་བསྟན་པ་ཡིན། ། 17-20
　དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་ལས་དང་འབྲས་བུར་ [175a5] འབྲེལ་པ་དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་འཐད་པ་ཡིན་ཏེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་མུ་སྟེགས་བྱེད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་བདག་གིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཆུད་མི་ཟ་བ་ངེས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཁོར་བ་ཡང་འཐད་དེ། འགྲོ་བ་ཐ་དད་པར་འདུ་བྱེད་རྣམས་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་ [175a6] མཚན་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ལས་རྣམ་པར་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལས་རྣམས་ཀྱང་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བསྟན་པ་དེ་ཡང་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་བརྟག་པ་དེ་ཉིད་འདིར་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྔར་སྨྲས་པའི་གཏན་ཚིགས་ལས་དང་ [175a7] འབྲས་བུར་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་དོན་མ་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ། རྟག་པ་དང་། ཆད་པའི་སྐྱོན་དུ་ཡང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །
　それ故「空であり且つ断じない。輪廻し且つ恒常でない。諸業は消え去らない法とブッダが説かれた」 [17-20] そのように業と果が関わること、それ故、空であることも理に適います。なぜなら、諸行（潜在的勢力）を外道が妄想した我（アートマン、本質、実体）は空（空っぽな概念）なのですから。断滅するのでもありません。なぜなら消え去らないことが確かに定まっているのですから。輪廻するのも理に適います。なぜなら、異なる生物を現に生成する特性があるからです。恒常でもない。なぜなら業は滅び去るからです。諸業も消え去らない法をブッダが説かれたそれも成立するからです。だからその考え方はここでは理に適います。それ故、前に述べた証拠「業と果が関わること」というその対象が成立しないのでもなく、恒常と断滅の穴に陥りません。

prasannapada: sa cāyamavipraṇāśākhyo dharmaḥ sarvasyaiva karmaṇaḥ cetanācetayitvāsvabhāvasya sāsravānāsravabhedena vā dviprakārabhinnasya dṛṣṭe dharme ihaiva janmani karmaṇaḥ karmaṇaḥ ekaiko 'vipraṇāśa utpadyate | sa cāyamavipraṇāśo vipakke 'pi vipāke nāvaśyaṃ nirudhyate, nirbhukta-patravac ca vidyamāno 'pi san na śaknoti punar api vipaktum || 18 ||
phala-vyatikramād vā sa maraṇād vā nirudhyate | anāsravaṃ sāsravaṃ ca vibhāgaṃ tatra lakṣayet || 19 ||
tatra phalavyatikramānnirudhyate | yathoktam- bhāvanāheya eveti | maraṇānnirudhyate | yathoktam- pratisaṃdhau sadhātūnām eka utpadyate tu saḥ | iti | sa cāyaṃ sāsravāṇāṃ sāsravaḥ, anāsravāṇāmanāsravaḥ ityevaṃ vibhāgaṃ lakṣayet || 19 ||
　ཆུད་མི་ཟ་ [106b3] བ་དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་ཀྱང་སྟེ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་འགག་པ་མ་ཡིན་ལ། ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་དཔང་རྒྱ་རོར་གྱུར་ཕ་[པ་]ལྟར་ཡང་འབྲས་བུ་འབྱིན་པར་ནི་བྱེད་མི་ནུས་སོ། །དེ་ནི་འབྲས་བུ་འཕོ་བ་དང་། །ཤི་བར་གྱུར་ན་འགག་པར་འགྱུར། །དེ་ཡི་རྣམ་དབྱེ་ཟག་མེད་དང་། །ཟག་དང་བཅས་པར་ [106b4] ཤེས་པར་བྱ། ། 17-19 དེ་ལ་འབྲས་བུ་འཕོ་བ་ན་འགག་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ། བསྒོམས་པས་སྤང་བ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན། །ཞེས་བཤད་པ་ལྟ་བུའོ། །ཤི་བར་གྱུར་པ་ན། འགག་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ། དེ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ། །གཅིག་པུ་ཁོ་ན་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །ཞེས་བསྙད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་ཟག་ [106b5] པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་དེའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། །
　その消え去らないものは報いても、つまり報いた時も疑いなく消滅するものではなく存在していても報酬を受けた借用書のように果を引き出すことはできません。「それは果に推移するか、死ぬかで消滅する。その種別は無漏と有漏と示される」 [17-19] そこで果に推移したなら消滅します。曰く「修習したことで断じられることでもある」[17-15] と説明されるようにです。死んだなら消滅します。曰く「それは結合相続する時、他ならぬ一つのものとして生じる」[17-17] と言われるようにです。それも諸有漏業は有漏であり、諸無漏業は無漏である。と、そのようにその弁別を知るべきです。

　tad evam- śūnyatā ca na cocchedaḥ saṃsāraśca na śāśvatam | karmaṇo 'vipraṇāśaśca dharmo buddhena deśitaḥ || 20 ||
yasmāt karma kṛtaṃ sat nirudhyate, na svabhāvenāvatiṣṭhate, tasmāt karmaṇaḥ svabhāvenāvasthānāt śūnyatā copapadyate | na caivaṃ karmaṇo 'navasthānāducchedadarśanaprasaṅgaḥ, avipraṇāśaparigraheṇa karmavipākasadbhāvāt | vipākābhāve hi karmaṇaḥ ucchedadarśanaṃ syāt | avipraṇāśadharmasadbhāvāt (Pp_139) bīja-saṃtāna-sādharmya-parikalpanābhāvāc ca nānāgatijātiyonidhātubhedabhinnaś ca pāñcagatikaḥ saṃsāro vicitraḥ siddho bhavati | na ca śāśvata-vāda-prasaṅgaḥ, karmaṇaḥ svarūpeṇāvasthānānabhyupagamāt | karmaṇāṃ ca avipraṇāśaḥ, avipraṇāśasadbhāvāt, iti | evaṃ niravaśeṣāvidyānidrāpagamādvibuddhena bhagavatā yasmādayaṃ dharmo deśitaḥ, tasmād yatpūrvaṃmuktaṃ pareṇa- tiṣṭhatyā pākakālāccet karma tannityatāmiyāt | niruddhaṃ cenniruddhaṃ sat kiṃ phalaṃ janayiṣyati || iti, tadasmatpakṣe nopapadyate iti | tasmād asmābhir upavarṇita-kalpanaiva nyāyyā iti || 20 ||
　དེའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་ན། སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཆད་མེད་དང་། །འཁོར་བ་དང་ནི་རྟག་པ་མིན། །ལས་རྣམས་ཆུད་མི་ཟ་བའི་ཆོས། །སངས་ [106b6] རྒྱས་ཀྱིས་ནི་བསྟན་པ་ཡིན། ། 17-20
　གང་གི་ཕྱིར་ལས་ནི་བྱས་ནས་འགག་གི་རང་བཞིན་གྱིས་གནས་པ་མ་ཡིན་ལ། ལས་རང་བཞིན་གྱིས་གནས་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ལས་མི་གནས་པས་ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཆུད་མི་ཟ་བ་ཡོངས་ [106b7] སུ་བཟུང་བས་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་ན་ནི་ལས་ཆད་པར་ལྟ་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་གོ །ཆུད་མི་ཟ་བའི་ཚོས་[ཆོས]ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། ས་བོན་གྱི་རྒྱུན་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་རྟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་དང་རིགས་དང་སྐྱེ་གནས་དང་། ཁམས་སྣ་ཚོགས་པའི་དབྱེ་བས་ [107a1] ཕྱེ་བ། འགྲོ་ལྔའི་འཁོར་བ་བཀྲ་བ་ཡང་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་ལས་རང་གི་ངོ་བོས་མི་གནས་པར་ཁས་བླངས་པས་རྟག་པར་སྨྲ་བར་ཐལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ཆུད་མི་ཟ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ལས་རྣམས་ཀྱང་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་འདི་མ་རིག་པ་ཉིད་མ་ལུས་ [107a2] པ་དང་བྲལ་བས་སད་པར་གྱུར་པ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་པ་དེའི་ཕྱིར་སྔར་གཞན་གྱིས། གལ་ཏེ་སྨིན་པའི་དུས་བར་དུ། །གནས་ན་ལས་དེ་རྟག་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་འགགས་ན་འགགས་གྱུར་པ། །ཇི་ལྟར་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པར་འགྱུར། །ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ཁོ་བོ་ཅག་གི་ [107a3] ཕྱོགས་ལ་མི་འཐད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁོ་བོ་ཅག་གིས་བརྗོད་པའི་བརྟག་པ་ཁོ་ན་རིགས་སོ་ཞེ་འོ། །
　それ故、今のように「空であり且つ断じない。輪廻し且つ恒常でない。諸業は消え去らない法とブッダが説かれた」 [17-20] なぜなら業は為して滅する本質で存続することなく、業は本質的に存続しません。それ故、空であることになってしまいます。そのように業が存続しないから〈断見になってしまう〉のでもありません。なぜなら消え去らないことが認識されるので業の果があるからです。そして、報いがなければ業は断見になるでしょう。消え去らない法が有るから、そして種子・相続・同法は構想された実在しないものだから、五道・生れ・姓・種族など様々な種別で分けられ、多様な五道輪が成立しています。なぜなら業それ自体が存続しないと認められるので恒常論に陥ることもありません。消え去らないものが有るから諸業も消え去らないというそのような法、これは他ならぬ無明と残さず離れることで尽きますと、仏世尊が説かれました。それ故、前に他派が「もし報いる時まで存続するなら、その業は恒常になる。もし消滅していたなら、消滅しているものがどうして果を生み出すのだろう」と述べること。それは我々の主題と合いません。それ故、我々が述べた考え方だけが理に適うのです。